emea business monitor

Εισβολή οργισμένου πλήθους στο Καπιτώλιο ή απόπειρα πραξικοπήματος;

Πότε οι βίαιες συγκρούσεις και η παράνομη είσοδο σε ένα κυβερνητικό κτίριο που φιλοξενεί ένα νομοθετικό σώμα μιας χώρας θεωρείται απλή εισβολή, εξέγερση αγανακτισμένων ή ακραία αντίδραση και πότε εξελίσσεται σε απόπειρα πραξικοπήματος και ανατροπής των δημοκρατικών θεσμών. Αυτό που δεν είχε συμβεί ποτέ στις ΗΠΑ είναι τελικά ένα απλό γεγονός ή αλλάζει τελείως τα δεδομένα της σύγχρονης ιστορίας;

Η εισβολή πολιτών στο Καπιτώλιο στην Ουάσινγκτον στο οποίο συνέρχεται το Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών, το νομοθετικό σώμα της ομοσπονδιακής κυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών, έγραψε ιστορία. Για την μια ακρίβεια μια μαύρη σελίδα στην αμερικανική και διεθνή ιστορία ως γεγονός. Είναι κάτι που δεν έχει συμβεί ποτέ ξανά. Από το 1800 που έγινε η πρώτη σύγκληση του Κογκρέσου μέσα στο ημιτελές κτίριο το οποίο σχεδιάστηκε από τον Γουίλιαμ Θόρτον το 1793, μέχρι χθες δεν υπήρξε ποτέ άλλοτε μια τέτοια αντίδραση. Ούτε κατά την διάρκεια του Αμερικανικού Εμφυλίου (1861-1865), ούτε στις εκδηλώσεις διαμαρτυρίας για την συμμετοχή στον Πόλεμο της Κορέας (1950-1953), ούτε στην διάρκεια των μαζικών διαδηλώσεων κατά του πολέμου του Βιετνάμ (1955-1973).

Κι όμως οι υποστηρικτές του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, εισέβαλαν στο κτίριο του Καπιτωλίου των ΗΠΑ στις 6 Ιανουαρίου, με σκοπό να διακόψουν την διαδικασία της πιστοποίησης της εκλογικής νίκης του Τζο Μπάιντεν. Εκατοντάδες άτομα από διαφορετικές οργανώσεις και ομάδες συγκρούστηκαν με την αστυνομία, διέσπασαν οδοφράγματα και έσπασαν παράθυρα για να μπουν να μπουν στο κτίριο όπου συνεδριάζει το Κογκρέσο και να επιβάλλουν την θέλησή τους – υπό την διακριτική καθοδήγηση και υποστήριξη του Τραμπ – για την ανατροπή του αποτελέσματος στης Προεδρικές Εκλογές.

Αυτή η… εξέγερση των υποστηρικτών του Τραμπ ήταν πρωτοφανής εκλογική βίαγια τα αμερικανικά δεδομένα και θύμισε την εκλογική βία που πλήττει πολλές εύθραυστες δημοκρατίες και τριτοκοσμικές χώρες της αφρικής και της ασίας, όπου η δύναμη του όχλου επιβάλλει την θέλησή της στην πλειονότητα μιας χώρας ή ανατρέπει την βούληση του εκλογικού σώματος.

Σε άλλη χώρα θα είχε χαρακτηριστεί πραξικόπημα ή τουλάχιστον βίαιη απόπειρα πραξικοπήματος.
Ήταν όμως αυθόρμητη εισβολή, εκδήλωση αγανακτισμένων υποστηρικτών της μειοψηφία του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος που υποστηρίζει πιστά – και σε μγάλο βαθμό τυφλά- τον Ντόναλντ Τραμπ ή πραγματικό πραξικόπημα;
Τι πρέπει να αναφέρει μελλοντικά η ιστορία για τα γεγονότα που εκτυλίχυθηκαν στο Καπιτώλιο στις 6 Ιανουαρίου;

Η άλλη όψη της εισβολής

Αν και τα πραξικοπήματα δεν έχουν έναν μόνο αυστηρό και διεθνώς αποδεκτό ορισμό, οι ιστορικοί – και κυρίως οι ερευνητές που μελετούν παρόμοια φαινόμενα των τελευταίων αιώνων – συμφωνούν για τα βασικά χαρακτηριστικά αυτού που οι πολιτικοί αποκαλούν «εκδήλωση πραξικοπήματος».
Επισήμως, πραξικόπημα είναι «μια απότομη απόπειρα του στρατού ή άλλου μέρους του κρατικού μηχανισμού να υποκαταστήσει την ηγεσία ενός κράτους με αντισυνταγματικά μέσα» ή «μια βίαια, παράνομη και συνταγματικά ή νομοθετικά αντίθετη με το πλαίσιο της εναλλαγής εξουσίας και δημιουργίας κυβέρνησης σε μια χώρα».
Τα περισσότερα πραξικοπήματα των τελευταίων δυο αιώνων έχουν όμως και τρία κοινά χαρακτηριστικά:
* Οι πρωταγωνιστές (υποκινητές ή ηγέτες) είναι αξιωματούχοι ή πράκτορες του κράτους, όπως στρατιωτικοί, κυβερνητικοί αξιωματούχοι, πράκτορες μυστικών υπηρεσιών.
* Ο στόχος της εξέγερσης είναι ο ηγέτης της χώρας, Πρόεδρος, Πρωθυπουργός, Κυβερνήτης ή επικεφαλής της κυβέρνησης.
* Οι συμμετέχοντες χρησιμοποιούν συνωμωτικές, παράνομες και αντισυνταγματικές μεθόδους για την κατάληξη της εκτελεστικής εξουσίας.

Και τι συνέβη πραγματικά στην διάρκεια της χθεσινής νύχτας με καθαρά ιστορικά και πολιτικά κριτήρια;
Οι υποστηρικτές των ταραχών (και του Τραμο) στόχευαν ένα τμήμα της εκτελεστικής αρχής (δηλ. το Κογκρέσο), το έκαναν με παράνομο και αντισυνταγματικό τρόπο, με βίαιες συγκρούσεις με τις νόμιμες αρχές (αστυνομία, φύλακες και προσωπικό καπιτωλίου), κατάπατηση κυβερνητικών κτιρίων και καταστροφή δημόσιας περιουσίας. Επιδίωξαν να εμποδίσουν μια δημοκρατική και συνταγματική κατοχυρωμένη διαδικασία εις βάρος του συνόλου των πολιτιών και της πλειοψηφίας του εκλογικού σώματος.

Προς το παρόν φαίνεται ότι η εισβολή στο Καπιτώλιο στην Ουάσινγκτον, πραγματοποιήθηκε χωρίς την έγκριση, τη βοήθεια ή την ενεργό ηγεσία κυβερνητικών φορέων όπως ο στρατός, η αστυνομία ή άλλοι κυβερνητικοί αξιωματούχοι. Συνεπώς ένα από τα τρία χαρακτηριστικά πραξικοπήματος επισήμως δεν αποδεικνύονται.

Όμως, η επιμονή του Τραμπ για «νοθεία στις εκλογές» και «κλοπή της νίκης» καθώς και η διάδοση συνωμοσιών σχετικά με εκλογικές απάτες, μαζί με αρκετούς Ρεπουμπλικάνοι γερουσιαστές (π.χ. Τζος Χόλεϊ, Τεντ Κρουζ) επί εβδομάδες δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για την κορύφωση της πολιτικής βίας και την εκδήλωση της εκλογικής βίας, την αντίληψη της εξαπάτησης κάποιας…άγνωστης σκοτεινής δύναμης εξουσίας στο μυαλό πολλών υποστηρικτών του Τραμπ και την αναγκαία οργή ή αγανάκτηση που πυροδοτούν τέτοιου είδους αντιδράσεις από όχλους. Ειδικά από ανθρώπους χαμηλού πνευματικού ή και οικονομικού επιπέδου, με σύμπλεγμα κατωτερότητας και αίσθημα μειονεκτικότητας.
Αυτή η ίδια αμφιλεγόμενη πολιτική ρητορική τροφοδοτεί τον κίνδυνο βίας που παρατηρείται σε τριτοκοσμικές χώρες, όπως στο παρελθόν στο Μπαγκλαντές, την Ζιμπάμπουε ή το Πακιστάν.

Όταν όμως κυβερνητικοί αξιωματούχοι υποτιμούν και δυσφημίζουν τους δημοκρατικούς θεσμούς γιατί δεν εξυπηρετούν την επίτευξη των προσωπικών τους στόχων και οι εκλογές χαρακτηρίζονται ως αμφισβητούμενες ή αμφιλεγόμενες όταν τα αποτελέσματα δεν συμβαδίζουν με τους πολιτικούς τους στόχους εκλογές, οι συνέπειες είναι πάντοτε συνδεδεμένες με την πολιτική βία, την τάση προς την αντισυγματικότητα, την αδιαφάνεια και την πολιτική ή και κοινωνική αναταραχή.

Στις ΗΠΑ μπορεί να μην υπήρξε χθες ένα τυπικό πραξικόπημα, αλλά αυτή η εξέγερση που ενθαρρύνθηκε έμμεσα (επισήμως) από τον Τραμπ για την παρεμπόδιση της παραδοσιακής δημοκρατικής διαδικασίας που προβλέπει το Σύνταγμα και η νομοθεσία είναι δεδομένο πως θα είχε εκδηλώσεις εκτός δημοκρατικού πλαισίου με τάση προς την εκτροπή, τις ταραχές και την βία.

Αν είχε συμβεί ενδεχομένως σε μια μικρή χώρα κάπου στην Ασία, την Κεντρική Αμερική ή την Αφρική, θα είχε αποκτήσει ήδη τον τίτλο της απόπειρας πραξικοπήματος. Ακόμα κι αν δεν ήταν…

Get real time updates directly on you device, subscribe now.