Abba: Επιστροφή στο μέλλον με νέα τραγούδια και νέα συναυλιακά shows

Νέες μουσικές συνθέσεις, vintage νοσταλγική διάθεση, για να θυμούνται οι παλιοί και να μαθαίνουν οι νεότεροι, μέσα σ’ οπτικό περιβάλλον βγαλμένο από το μέλλον

Από τα τέλη της δεκαετίας του ’90 ολοένα και πιο εμφατικά η μουσική βιομηχανία, είτε χαμηλόφωνα είτε όχι, διατύπωνε το αίτημα της επιστροφής των Abba στα μουσικά δρώμενα. Οι αποκρίσεις, τότε, κάθε φορά ήταν αρνητικές. Το αίτιο των αρνήσεων είχε πάντα το ίδιο πρόσημο. Οι Σουηδοί pop stars ήθελαν να κρατήσουν την φρεσκάδα της νεότητας τους στην συλλογική μνήμη άθικτη και να μην δουν τον χρόνο να την εκφυλίζει στο μοιραίο πέρασμα του. Από την άλλη έτσι κι’ αλλιώς όλο και κάπως, (ενώ είχαν ήδη αποσυρθεί ως μουσικός σχηματισμός από το 1982), απασχολούσαν την επικαιρότητα. Οι best of εκδόσεις λ.χ. των δίσκων και των cds τους πουλούσαν σαν φρέσκο ψωμάκι, τα ραδιόφωνα της ποπ μουσικής έπαιζαν συνέχεια τις επιτυχίες τους οπότε ένιωθαν ότι δεν είχαν κανέναν λόγο να εκτεθούν και πάλι στο δημόσιο μάτι και να μπουν σε σύγκριση με την παρελθοντική τους εικόνα. Αυτή ήταν η δημόσια αιτιολόγηση και ως ένα σημείο ήταν αρκούντως πειστική. 

Το παρασκήνιο πίσω από την άρνηση

Πίσω από την δεδομένη άρνηση των Abba να επανασυνδεθούν είτε δισκογραφικά, είτε συναυλιακά πέρα από τους παραπάνω λόγους υπήρχε αρκετό παρασκήνιο και ακόμη περισσότερα ερωτηματικά γύρω από τις σχέσεις της χρυσοφόρας τετράδας. Οι Abba άλλωστε ήταν ένας σχηματισμός δυο παντρεμένων ζευγαριών της  Agnetha Faltskog και του Bjorn Ulvaeus και του Benny Andersson και της Anni -Frid Lyngstad. Και φυσικά είναι πασίδηλο, στους συντάκτες της μουσικής ιστορίας της ανθρωπότητας, ότι για το τέλος της καριέρας των Abba καταλυτικό ρόλο έπαιξε το διαζύγιο των δυο ζευγαριών. Αυτή η δυσμενής εξέλιξη στην προσωπική τους ζωή, κεφαλαιοποίησε την φθορά των σχέσεων και  έφερε πιο γρήγορα την διάλυση τα μπάντας. 

Ίσως τελικά να υπερεκτιμούμε, εμείς οι Έλληνες, το Σουηδικό συναισθηματικό μοντέλο πιστεύοντας ότι Βορειοευρωπαίοι συμπολίτες μας ξεπερνούν εν ριπή οφθαλμού έναν, κάποιο χωρισμό στην πορεία της ζωής τους ή μια μεγάλη αποτυχία όπως είναι το τέλος μια ιστορίας αγάπης. Προφανέστατα τα πράγματα δεν είναι έτσι. Απέναντι στις πληγές του έρωτα είμαστε όλοι ίσοι και προς επίρρωση αυτής της άποψης έρχεται η αποκάλυψη ότι ειδικά Agnetha Faltskog όταν χώρισε με τον Bjorn Ulvaeus, στις απαρχές της δεκαετίας του ’80, χρειάστηκε ψυχολογική υποστήριξη από ψυχολόγο για να ξεπεράσει το τραύμα του διαζυγίου ενώ αποφάσισε ν’ αφήσει πίσω της την Στοκχόλμη και να ζήσει μέσα στην φύση, στην εξοχική της κατοικία στο νησάκι Ekerön μακριά από τον θόρυβο της καριέρας και τον πόνο του χωρισμού. 

Oι Abba του 21ου αιώνα

Τι άλλαξε όμως εν τέλει και το θρυλικό συγκρότημα άρχισε ολοένα και περισσότερο να επαναδραστηριοποιείται τα τελευταία είκοσι χρόνια; Η απάντηση, νομίζω, είναι απλή. Και στην ζωή τους και στην ζωή μας η τεχνολογία άλλαξε τα πάντα. Ο ψηφιακός κόσμος που γιγαντωνόταν, η εισαγωγή των νέων μεθόδων με τις οποίες έχουμε πρόσβαση στην μουσική και συνάμα οι κατά περιόδους vintage ανάγκες μας να επιστρέφουμε με νοσταλγία στο παρελθόν, σε εποχές αθωότητας δημιούργησαν ένα νέο πεδίο, ένα νέο πλαίσιο το οποίο  η χρυσοφόρα τετράδα δεν ήθελε και δεν θα μπορούσε άλλωστε, όπως αποδείχθηκε, να το αγνοήσει. 

Οι πωλήσεις των δίσκων τους έπαιρναν και πάλι την ανηφόρα σε ψηφιακή εκδοχή αυτή την φορά, οι παλαιότεροι άρχισαν να μαθαίνουν στους νεότερους τι εστί Abba οι οποίοι παρότι γκρουπ κλασικό  κάπως τα κατάφερναν και γινόταν και πάλι της μόδας. Κομβικό σημείο στο restart των Abba έπαιξε σίγουρα η Madonna η οποία το 2005 χρησιμοποίησε μια μουσική  λούπα τους από το “Gimme, Gimme”(κλασική επιλογή στην playlist, ειδικά των gay bars, τα τελευταία σαράντα χρόνια) στο κομμάτι της Hung Up, από το disco άλμπουμ Confessions on a dance floor, το οποίο απογειώθηκε στην στρατόσφαιρα της απόλυτης επιτυχίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμη και σήμερα το εν λόγω τραγούδι, 16 χρονιά μετά την κυκλοφορία του, έχει 193 εκατομμύρια ακροάσεις στο Spotify πράγμα που σημαίνει ότι αφορά και τις νεότερες γενιές που δεν έχουν ιδέα τι είναι κασέτα, τι είναι βινύλιο, τι είναι cd. 

Και η Eurovision όμως, από την οποία έπιασαν το νήμα της διεθνούς καριέρας τους με το Waterloo(που κάθε άλλο παρά Βατερλώ ήταν)το 1974, πλέον είχε αλλάξει και εμμέσως πλην σαφώς άρχισε να τους απασχολεί εκ νέου. Το δεδομένο ότι θεσμός είχε μεταλλαχθεί από το αδιάφορο (την δεκαετία του ’90), σχεδόν αυτιστικό ethnic φεστιβάλ, σ’ ένα μοντέρνο βήμα αναμόχλευσης διεθνών μουσικών τάσεων και  εξελίξεων μόνον ασυγκίνητους δεν μπορούσε να τους αφήσει. Η Eurovision για τους Abba-καθότι αυτοί μαζί με την Celine Dion, την Vicky Leandros, τον Domenico Modugno και την Lara Fabbian είναι τα πιο διάσημα και επιτυχημένα πρόσωπα που διαγωνίστηκαν στον θεσμό-ήταν και είναι διαχρονικά η καλύτερη δυνατή γέφυρα για να τους μαθαίνουν όλο και περισσότερες νεότερες γενιές. Ήταν, είναι ένα πιστό, ευρύτατο κοινό που με μεγάλη χαρά θα αγκάλιαζε μια επανείσοδο τους στα μουσικά πράγματα των ημερών μας. Το μόνο που χρειαζόταν ήταν να το αποφασίσουν. Όπερ και εγένετο.

Με ποιους όρους επανακάμπτουν οι Abba;

Η επιστροφή των Abba στην μουσική επικαιρότητα είναι σαν ν’ ανοίγει ένα παράθυρο στον κόσμο ενός μέλλοντος που δεν είναι και τόσο μακρινό. Έχοντας στις αποσκευές τους, τον θαυμασμό και την αγάπη του μουσικόφιλου κοινού, τις πωλήσεις των 385 εκατομμύριων αντιτύπων παγκοσμίως, την ρομαντική και αισιόδοξη αύρα των pop τραγουδιών τους μπαίνουν σε μια χρονοκάψουλα και ταξιδεύουν ή καλύτερα επιστρέφουν στο μέλλον. Και πως, με ποιους όρους θα συμβεί αυτή περιβόητη και πολυσυζητημένη επιστροφή; Συναυλιακά, με την χρήση της τελευταίας λέξης της τεχνολογίας.

Και ας γίνουμε πρακτικοί παραθέτοντας τα στοιχεία της επαναδραστηριοποίησης της χρυσοφόρας σουηδικής τετράδας. Ο Abba αποφάσισαν να επανακάμψουν συναυλιακά,  στο Λονδίνο σε μια ειδικά κατασκευασμένη αρένα,  για έξι νύχτες την εβδομάδα αρχής γενομένης της 27ης Μαίου του 2022. Η συναυλία αυτή όμως θα είναι εικονικής πραγματικότητας. Οι θεατές θα απολαύσουν “επί σκηνής” avatars (που εν προκειμένω αποκαλούνται abba-tars) δηλαδή την ψηφιακή εικόνα που είχαν τα τέσσερα μέλη του γκρουπ στην πρώτη τους νεότητα.  Τα Avatars αυτά συνοδευόμενα από δέκα άτομα, μουσικών και υποστηρικτικών φωνών θα ζωντανέψουν  την πλούσια μουσική σοδειά της διάσημης μπάντας. Για να επιτευχθεί αυτό το τεχνολογικό θαύμα δούλεψαν περισσότεροι από 850 άνθρωποι  στην οπτική αναδημιουργία των Abba, κατά την χρυσή  εποχή της πρώτης τους νεότητας, χρησιμοποιώντας την τεχνολογία κίνησης και ανίχνευσης των μελών του γκρουπ. Ο σχεδιασμός των “Abbatars” πραγματοποιήθηκε από την Industrial Light and Magic-την εταιρεία οπτικών εφέ που ιδρύθηκε από τον δημιουργό του Star Wars George Lucas. Η Agnetha, η Frida, ο Benny και ο Bjorn ανέβηκαν στη σκηνή μπροστά από 160 κάμερες καi ερμήνευσαν κάθε τραγούδι που θα υπάρχει σε αυτό το σόου. Και αν κάποιος νομίζει ότι αυτή η επανεκκίνηση θα είναι απλώς μια μουσική αναδρομή στα περασμένα εμείς ενημερώνουμε ότι ουδέν ψευδέστερο.

Είναι γεγονός ότι οι Abba έχουν και νέο μουσικό υλικό να παρουσιάσουν. Αρχικά σκόπευαν να ηχογραφήσουν δυο τραγούδια. Εν τέλει τους βγαίνει ολοκληρωμένος δίσκος με 10 ολοκαίνουρια tracks τα οποία θα ενταχθούν στο επερχόμενο άλμπουμ με τον τίτλο Abba Voyage. Αυτό αναμένεται να κυκλοφορήσει την 5η Νοεμβρίου και  να προκαλέσει κύματα ενθουσιασμού απανταχού της γης εν όψει και της Χριστουγεννιάτικης περιόδου που είναι πάντα πολλά υποσχόμενη στο εμπορικό πεδίο. Έτσι κι’ αλλιώς οι οιωνοί είναι καλοί. Τα δυο πρώτα τραγούδια που μας επέτρεψαν ν’ ακούσουμε, μέχρι να βγει ολοκληρωμένος ο δίσκος, το I Still Have Faith In You και Don’t Shut Me Down μετράνε ήδη εκατομμύρια viewers στο You Tube.  Άρα όσοι τυχεροί βρεθούν στις συναυλίες του Λονδίνου θα έχουν την ευκαιρία να απολαύσουν ένα Abba- Abbatars υπερθέαμα. Οι εν λόγω συναυλίες άλλωστε θα είναι προσβάσιμες για όλα τα βαλάντια τα εισιτήρια θα αρχίζουν από 21 λίρες. Η ουσία πάντως είναι μια: 40 χρόνια μετά οι Abba ξανασμίγουν.

Η τύχη, οι ατυχίες, το τίμημα της δόξας και η σχέση με την Ελλάδα

Η διεθνής καριέρα των  Abba, όπως προείπαμε, προέκυψε μέσα από την Eurovision το 1974 οπότε και πάτησαν το πόδι τους στο stage που έστησε το BBC στο Μπράιτον του Ηνωμένου Βασιλείου. Ευνοημένοι από το άγγιγμα της τύχης γιατί εκείνη την χρονιά η EBU ( η εταιρεία που εποπτεύει το αδιάβλητο του θεσμού) επέτρεψε στις συμμετέχουσες χώρες να στείλουν τραγούδια και σε διεθνείς γλώσσες οι Abba τραγούδησαν σε άπταιστα αγγλικά μια ποπ χορευτική σύνθεση με τον τίτλο Waterloo. Κατάφεραν να ξεσηκώσουν το κοινό, απέσπασαν τις αναγκαίες ψήφους των κριτικών επιτροπών και βγήκαν νικητές. Η έντονα χορευτική μουσική , η δυνατή ερμηνεία, η διαπεραστική σκηνή παρουσία με τα παράξενα φουτουριστικά κουστούμια αποτελούσαν την σύνθεση μια συμμετοχής που δεν θα μπορούσε παρά να έχει μόνον νικηφόρα πορεία.  Γι’ αυτά τα κουστούμια-τα οποία καθόρισαν στυλιστικά τις τάσεις της μόδας την δεκαετία του ’70 -είχαν ειπωθεί πολλά. Στο μυαλό κάποιων συντηρητικών κρίνονταν ύποπτα, επαναστατικά, προκλητικά. Η αλήθεια είναι όμως ότι η Abba τα φορούσαν για πρακτικούς λόγους. Μια απίθανη, για τα δικά μας ελληνικά  δεδομένα, νομοθεσία του σουηδικού κράτους εκείνης της εποχή παρείχε μεγάλες φοροαπαλλαγές σε όποιους πολίτες ντύνονταν παράξενα. 

Η σχέση της Ελλάδας με τουw Abba έχει κάτι το περίεργα καρμικό. Το 1974 στην τελική βραδιά της  Eurovision η κριτική επιτροπή της ΕΡΤ δεν ψήφισε ούτε μ’ έναν πόντο την σουηδική συμμετοχή. Εντυπωσιακό ή ίσως απογοητευτικό για το κοντόφθαλμο μουσικό κριτήριο των μελών της τότε επιτροπής; Όπως και να ‘χει, οι Abba αρκετά χρόνια αργότερα όταν η Βρετανίδα θεατρική συγγραφέας Catherine Johnson εμπνεύσθηκε την πλοκή του θεατρικού μιούζικαλ Mamma Mia δήλωναν ευχαριστημένοι που αυτή η ιστορία εκτυλίσσεται σ’ ένα ελληνικό νησί.

Το “Mamma mia” για εμάς τους Έλληνες είναι ευχάριστο, κεφάτο, δίωρο ταξίδι σε χρόνια αθωότητας, δραχμών (που διολίσθαιναν από τον πληθωρισμό), σε πρωτόγονες τουριστικά εποχές, κατά τις οποίες η συμπαθής τάξη νεαρών ανδρών με τον χαρακτηρισμό καμάκια έκανε απόβαση στα νησιά και ζούσε επικές ερωτικές ιστορίες με Βορειοευρωπαίες τουρίστριες οι οποίες ήταν αρκετά πιο απενοχοποιημένες ως προς την σεξουαλικότητα τους εν συγκρίση με τις Ελληνίδες. Και η αλήθεια είναι ότι το “παραμύθι” του “Mamma mia” κατέληξε κοινωνικό φαινόμενο διακρατικών ερώτων, παθιασμένων love stories δίπλα στο κύμα εραστών που δεν μιλούν καν την ίδια γλώσσα,  μικτών γάμων. Ο Greek lover είχε γίνει εξαγώγιμό προϊόν. Αντιστοίχως άρχισαν να εμφανίζονται τα πρώτα φαινόμενα ευρωπαϊκής ερωτικής μετανάστευσης από τον βορρά προς την ελληνική επικράτεια. Κατάξανθες βορειοευρωπαίκες έχοντες βρει τον έρωτα της ζωής τους άφηναν πίσω τις άψογα τακτοποιημένες ζωές τους και μετακόμιζαν στην Ελλάδα των ’80’s θέλοντας να ζήσουν σε ζεστό κλίμα, με ηλιοφάνεια, με έρωτα αλλά και με στόχο να βρουν νέους προσωπικούς και συλλογικούς στόχους ζωής. Κάπως έτσι άλλωστε έμεινε επί ελληνικού εδάφους και η Ντόνα, η πρωταγωνίστρια του “Mamma Mia”, το οποίο στην κινηματογραφική μεταφορά του γυρίστηκε στην Σκόπελο. 

Πάντως οι ζωές της διάσημης τετράδας των Abba δεν ήταν σαν της Ντόνας, ανέμελες σαν ένα  διαρκές ηλιόλουστο, καλοκαιρινό ταξίδι κάπου στο Αιγαίο ή στο Ιόνιο. Μπορεί η επιτυχία, η σουηδική καταγωγή να τους έκαναν να μοιάζουν, ατρόμητοι και ατσαλάκωτοι αλλά στ’ αλήθεια  δεν ήταν. Οι δυο άντρες του συγκροτήματος που συνέθεσαν παρέα  όλη αυτή την, απίστευτης επιτυχίας, δισκογραφία κατά καιρούς είχαν διαφωνίες και μάλιστα έντονες για τον μουσικό προσανατολισμό που έπρεπε να πάρουν στο κάθε επόμενο βήμα τους. Επιπλέον τα σχεσιακά προβλήματα στους δυο γάμους άφησαν και την σκιά τους και το αποτύπωμα τους στην εξέλιξη του γκρουπ. Η Agnetha λ.χ σε πρόσφατες συνεντεύξεις της έχει παραδεχθεί η ζωή της ήταν από πολύ δύσκολη έως και ανυπόφορη κατά χρόνια της τεράστιας επιτυχίας του συγκροτήματος. Ένιωθε ενοχές που δεν έβλεπε τα παιδιά της που απέκτησε με τον Bjorn  εξαιτίας των περιοδειών που ήταν εξαντλητικές και αυτό είχε επιτείνει την ήδη υπάρχουσα φοβία της για τις πτήσεις και τα αεροπλάνα. Από την άλλη βέβαια ίσως η επιτυχία να φώτισε και πτυχές της προσωπικότητας της τετράδας τις οποίες εκείνοι να ήθελαν εκείνοι να κρατήσουν μόνον για τον εαυτό τους. 

Ξεψαχνίζοντας οι δημογράφοι τις ζωές των τεσσάρων  ανακάλυψαν πολλά γι’ αυτούς  και ίσως το πιο ενδιαφέρον τμήμα αυτών των ανακαλύψεων να ήταν εκείνο που αφορούσε την Anni -Frid Lyngstad. Η συμπαθέστατη ερμηνεύτρια ήταν, είναι γερμανονορβηγικής και όχι σουηδικής καταγωγής. Πατέρας της ήταν ο ναζιστής Γερμανός στρατιωτικός Alfred Haase και μητέρα της η Νορβηγίδα Synni Lyngstad, την οποία η Ann έχασε, όταν ήταν μόλις δύο ετών. Οι γονείς της αποφασίστηκε να κάνουν μαζί ένα παιδί στο πλαίσιο ενός “πειράματος” το οποίο εμπνεύσθηκαν και εκτέλεσαν οι Ναζί-οι οποίοι είχαν καταλάβει τη Νορβηγία ήδη από το 1940-με σκοπό την ενίσχυση της άριας φυλής. Βάσει του συγκεκριμένου πειράματος, το οποίο ονομάστηκε Λέμπενσμπορν ( ελληνική μετάφραση  “πηγή ζωής”), οι Γερμανοί στρατιώτες που είχαν τοποθετηθεί σε υψηλά κλιμάκια κύρους στη Νορβηγία, έπρεπε να ζευγαρώσουν με όσες το δυνατά περισσότερες Νορβηγίδες γινόταν. Κι αυτό προκειμένου να γεννηθούν στον κόσμο παιδιά, τα οποία θα διέθεταν τα  χαρακτηριστικά της φυλής των Αρίων ήτοι λευκό δέρμα, ξανθά μαλλιά και γαλάζια μάτια. Μετά την πτώση του Χίτλερ και την γερμανική ήττα στον β’ παγκόσμιο πόλεμο μια από τις παράπλευρες απώλειες του ήταν η ίδια Anni η οικογένεια της οποίας εκδιώχθηκε από την Νορβηγία με την μητέρα της στιγματισμένη ως πόρνη των Ναζί και την ίδια της επίσης ως “μπάσταδο” των Ναζί. Η Anni, η μητέρα της και η γιαγιά της βρήκαν καταφύγιο στην Σουηδία. 

Αυτή η ιστορία από μόνη της έχει κάτι το τραγικό. Και γίνεται ακόμη τραγικότερη όταν την ζει ένα πρόσωπο που βρίσκεται στο επίκεντρο της showbiz και από προσωπική υπόθεση γίνεται δημόσια και αποτελεί θέμα για πρωτοσέλιδα και εξώφυλλα παντού στην υφήλιο. Η επιτυχία άλλωστε μεγεθύνει τα πάντα. Ίσως γι’ αυτό οι εύθραυστες ισορροπίες ανάμεσα στην προσωπική και την επαγγελματική επιτυχία να κλόνισαν την επιτυχημένη πορεία του γκρουπ. Μόνο τυχαίο άλλωστε δεν είναι ότι μπάντα σίγησε δημιουργικά και διαλύθηκε στα εξ ων συνετέθη όταν επήλθαν με την βούλα οι χωρισμοί των δυο ζευγαριών.

Γιατί είναι σημαντική επανένωση των Abba

H επανένωση των Abba είναι σημαντική γιατί μ’ έναν τρόπο επιβεβαιώνει το πόσο καθοριστική υπήρξε η μουσική τους παρακαταθήκη στην ιστορία της παγκόσμιας μουσικής. Το γεγονός ότι μέσα σε περίπου δέκα χρόνια δισκογραφημένης καριέρας είχαν επίδραση στα μουσικά πράγματα όπως οι Beatles, οι Rolling Stones καταδεικνύει την σπουδαιότητα της μουσικής τους. Και αν προσπαθεί κάποιος να εξηγήσει γιατί άρεσε τόσο πολύ αυτή η ελαφρά ψυχαγωγική ποπ η απάντηση είναι ότι η καλλιτεχνική κατάθεση των Abba είχε, έχει κάτι το ειλικρινές, το ζεστό, το φιλικό, το οικείο. Είναι σαν κάποιος ταυτοποιεί τα συναισθήματα σου, να τα ψελλίζει με ευθύβολους στίχους μέσα σε καλοβαλμένες μουσικές. Δεν χρειάζεται όλα τα μεγάλα καλλιτεχνικά επιτεύγματα να είναι θαμμένα σε διφορούμενους ποιητικούς στίχους, να κρύβονται σε ιδιαίτερες μουσικές συνθέσεις. Πολλές φορές το προφανές είναι και το πιο λυτρωτικό για την ψυχή.

Η επανένωση των Abba όμως είναι σημαντική και για έναν ακόμη λόγο. Είναι μια προβολή στο μέλλον για τον τρόπο με τον οποίο θα απολαμβάνουμε μια συναυλία. Οι τεχνολογικές εξελίξεις θα ανατρέψουν πολλά δεδομένα, θα χτίσουν έναν νέο κόσμο. Οι 70άρηδες Abba δεν θέλουν να απέχουν από τον άνεμο της αλλαγής. Αντιθέτως θέλουν είναι  πρωτοπόροι. Μπαίνουν από τους πρώτους λοιπόν στο τεχνολογικό καράβι με προορισμό τη νέα εποχή θέλοντας να ζήσουν από πρώτο χέρι την πρόοδο και την μετεξέλιξη. Πίσω απ’ όλα αυτά, κατά τη γνώμη μου, υπάρχει και το πανανθρώπινο μήνυμα ότι η ζωή είναι πάντα μπροστά. Η ζωή δεν  τελειώνει σε καμία ηλικία άρα σε κάθε περίπτωση, σε κάθε φάση του βιου μας οφείλουμε να εξελισσόμαστε. Όσοι κοιτάνε μπροστά, όπως οι Abba, είναι νικητές. Και όπως λέει η διαχρονική επιτυχία τους The Winner Takes it all.